Irungo Aduanak: Ondare Historikoa eta horien eraldaketa

Irun denbora luzez izan da historikoki puntu neuralgikoa mugaz gaindiko merkataritza eta komunikazioetarako, mugako kokapen estrategikoarengatik. Irungo aduana jarduera funtsezko elementua izan da bere tokiko izaeraren konfigurazioan, bere ibilbide ekonomikoan eta denboran zehar izan duen gizarte egituran. Hauek dira Irungo aduana historian funtsezkoak izan diren 15 mugarri:

️ Jatorria eta sendotzea

1. XV. mendetik XIX. mende erdialdean

Saka alkate (alcalde de sacas) izeneko erakundeak muga-merkataritzaren kontrola egiten zuen Irunen.

1. 1841 baino lehen

Irun Madril-Baiona ibilbidean geldialdi estrategikoa zen.

1. 1841ko urriaren 29an

Espartero jeneralaren dekretuak ofizialki ezarri zuen Irungo Aduana.

1. Hasierako kokapena: San Juan plaza
   Aduanako lehen egoitza izan zen, Behobia aldera lekualdatu baino lehen.
2. Industria-debekua (1841–1932)
   Aduana inguruan industriak ezartzea debekatua egon zen, eta horrek garapen ekonomikoa mugatu zuen.

Goren ekonomikoa eta soziala

1. 1950–1970 hamarkadak
   Biztanleriaren hazkundea: 12.000tik 45.000ra, aduana-jarduerari esker.
2. 1970eko hamarkada
   Irungo aduanaren urrezko garaia: jarduera ekonomiko handiena eta enplegu sorkuntza zabala.

❌ Krisia eta itxiera

3. Jada desagertua dagoen Espainiako Aduanaren egoitza zen eraikina Iparraldeko etorbidearen amaieran, Santiagoko Nazioarteko Zubiaren inguruan 1973. urtean. (Iturria: Irungo Udal Artxiboa. Zk.: 62650).

1. 1986
   Espainia Europako Ekonomia Erkidegoan sartu zen: aldaketaren hasiera.
2. 1992
   Aduana-jardueren amaiera nagusia, Merkatu Bakarra indarrean ezartzeagatik.
3. 1993
   Aduana fisikoen behin betiko itxiera, kolpe ekonomiko handia eskualde osoan.

Egokitzapena eta berrantolaketa

1. 1993–2018
   Irungo ekonomia berrantolatzeko ahalegina: logistika eta mugaz gaindiko zerbitzuetan oinarritua.
2. Zerbitzu berriak
   Muga osteko aduana kudeaketa, garraioa, biltegiratzea eta ziurtagiri espezializatuak eskaintzen dituzte.

️ Ondarearen birgaitzea

1. 2023ko maiatza
   Irungo Udalak 1,6 milioi euroan erosi zuen antzinako Aduanaren eraikina.
2. 2024ko abuztua (aurreikuspena)
   iHUB Vía Irun bihurtzeko lanen hasiera, garbiketa lanekin.

Etorkizuneko ikuspegia

1. Irun Ekintzan 2022–2030 Plana
   Garapen ekonomiko iraunkorra, berrikuntza, enplegua eta inklusioa helburu dituen estrategia.