Espainiako Gobernuak eta Irungo Udalak Avenida zubia Memoria Demokratikoaren Leku izendatu dute, 1936ko gerraren ondorioz milaka errepublikanok erbestera ihes egiteko erabili zuten bidea omentzeko. Gaur goizean egindako ekitaldi instituzionalean plaka oroigarri bat jarri dute. Ekitaldian izan dira Cristina Laborda alkatea eta Fernando Martínez Memoria Demokratikoko estatu-idazkaria, hiriko memoria-elkarteekin batera.
Izendapen honekin, zubia Memoria Demokratikoaren Guneen Estatuko Inbentarioan sartu da, bere garrantzi historiko eta sinbolikoa aitortuz. Ekimen honen helburua biktimen memoria bizirik mantentzea eta etorkizuneko belaunaldiei askatasunaren eta demokraziaren defentsan oinarritutako balioak transmititzea da, espazio hori topagune eta oroimen gune bihurtuz.
Askatasunerako ihesbide
1936ko kolpe militarrak erbestera bultzatu zituen milaka pertsona, gerratik eta errepresiotik ihesi. Testuinguru horretan, Irungo Avenida zubiak ezinbesteko rola izan zuen, Frantziarekiko lotura nagusietako izan baitzen gatazkaren lehen hilabeteetan. Gerra piztu eta berehala, Irun helburu estrategiko bilakatu zen matxinoentzat, Espainia iparraldeko errepublikanoek hornigaiak jasotzeko lehorreko bide bakarra baitzen. Hiria 1936ko irailaren 5ean konkistatu zuten, borrokaldi eta bonbardaketa latzen ondoren, eta zubia matxinoen esku geratu zen gerra amaitu arte.
Lehen hilabeteetan, Irungo sutearen ondoren, zibil eta militar ugarik zubitik egin zuten ihes erbestera. Horrela, gerra zibileko erbesteratuen lehen olatu horrentzako pasagunea izan zen. Kalkuluen arabera, 15.000 lagun inguruk zeharkatu zuten muga puntu horretan, Hendaiarako bidean, gehienak emakumeak eta haurrak. Gertakari horren erakusgarri da Raymond Vanker haur bat besoetan daramala erakusten duen argazki ezaguna.
Aurrerago, Avenida zubia ihesbide garrantzitsu bat izan zen, eta garrantzi estrategiko, sozial eta politiko handiko puntu bat. Gainera, presoen trukaketa gune ere izan zen, eta bertan entregatu zizkioten polizia frankistari figura garrantzitsu zenbait, hala nola Julian Zugazagoitia eta Lluís Companys.
Izendapen hutstik harago
Ekitaldi honekin, Memoria Demokratikoaren Guneen Estatuko Inbentariora sartu da Avenida zubia, eta memoria historikoa eta demokratikoa gordetzeko eta zabaltzeko estatuko sare horren parte izatera pasatu da.
Irungo Avenida zubiaz gain, Euskadin badira Memoria Demokratikoaren Guneen Estatuko Inbentarioan sartutako beste eremu batzuk ere, hala nola Gernika-Lumoko herrigunea, juntetxea eta 1937ko apirilaren 26ko bonbardaketarekin lotutako beste eremu batzuk; Eibarko herrigunea, gerra zibilarekin eta 1937ko bonbardaketekin lotutako garrantzi historikoagatik, eta Gasteizko San Frantzisko Asiskoaren eliza, 1976ko martxoaren 3ko gertakariak direla eta.
Memoria Demokratikoko 20/2022 Legearen 51. artikuluak arautzen du nola katalogatu behar diren memoria demokratikoarekin, eskubide eta askatasunen defentsarekin eta memoria kolektiboa gordetzearekin lotutako garrantzi handiko gertakarien kokagune izan ziren espazioak, eta manu horren arabera sartu dira Euskadiko lau espazio horiek Estatuko Inbentariora.
