Irungo Udalak eta herriko hainbat elkartek ‘Irun 1936-2026’ jarduera-programa aurkeztu dute, 1936ko irailaren 5ean tropek hiria okupatu zuteneko 90. urteurrena oroitzeko. Gorka Álvarez Memoria Demokratikoko ordezkariak azaldu duenez, ekimen honen bidez gertaera gogor haiek jasan zituztenen eta herrialdea utzi behar izan zutenen memoria bizirik mantendu nahi dute, egiaren, aitorpenaren eta erreparazioaren bidez belaunaldi berriei transmititzeko.
Urteurreneko egitaraua irailaren hasieran abiatuko da hainbat ekimen nabarmenekin. Irailaren 2an, Aranzadi Zientzia Elkarteak eta Pausumediak egindako azterlana aurkeztuko da, 1936an hiriak airetik zein itsasotik jasandako bonbardaketen inguruan. Biharamunetik aurrera, irailaren 3tik 19ra bitartean, CBA kulturguneko atondoak ‘Jostorratzaren zuloa: 1936 – Gerraren umeak’ erakusketa hartuko du, ihes egin behar izan zuten haur irundarren argazkiak eta testigantzak biltzen dituena. Erakusketaren barruan, Iosu Chuecak hitzaldia eskainiko du irailaren 17an leku berean, haurren ebakuazioa eta erbestea aztertzeko.
Irailaren 5ean, hiriaren okupazioaren egunean bertan, ekitaldi instituzionala egingo da San Juan plazan eguerdiko 12:00etan. Egun horretatik aurrera, gainera, 40 irudi historiko inguru jarriko dira hiriko hainbat puntutan —hala nola San Juan plazan, Colón ibilbidean, Behobian edo Endarlatsan—, herritarrek egungo itxura duela 90 urtekoarekin alderatu ahal izan dezaten. Irailaren 6an, berriz, antzezpen historikoa egingo da San Juan plazan goizeko 9:30etik 16:00etara; bertan, 24 aktorek garai hartako ospitalea, polizia-postua edo Azpeitiko Komandantzia birsortuko dituzte, egunean zehar antolatutako lau bisita gidaturekin.
Hitzaldi zikloa programa osatzeko
Palmera Montero guneak, bere aldetik, “Irungo Guduaren 90. urteurrena” izenburuko hitzaldi-ziklo zabala hartuko du. Saio guztiak arratsaldeko 19:00etan izango dira (urriaren 3koa izan ezik, 18:30ean egingo baita). Zikloa irailaren 24an abiatuko da Fernando del Rey Reguilloren “Violencia política y polarización en las retaguardias” hitzaldiarekin. Urrian bost saio egingo dira: urriaren 3an Santiago de Pablok “El verano del 36 en el País Vasco: Posicionamientos políticos y actitudes sociales” aurkeztuko du; urriaren 9an Enda McGarryk “El combate en Irun (1936): Despliegue, armamento y unidades en contienda” aztertuko du (ingelesez, aldibereko itzulpenarekin); urriaren 14an Aitzol Arroyok eta Aitor Azurkik “Borrokalari internazionalistak 1936ko Gerran Irunen eta Gipuzkoan” hitzaldia eskainiko dute; urriaren 16an Pedro Barrusok “La campaña de Gipuzkoa y la defensa militar de Irun” landuko du; eta urriaren 24an Xabier Irujok euskarazko saioa emango du, “Erabateko gerraren estrategia: Izuaren erabilera eta Ipar frontearen erortzea” izenburupean.
Zikloak azaroan eta abenduan jarraituko du azken lau hitzaldiekin. Azaroaren 6an Mertxe Tranchek “El incendio de la ciudad, vivencias locales y las mujeres en la resistencia” hitzaldia eskainiko du; azaroaren 13an Iñaki Goioganaren txanda izango da euskarazko “Iparraldera exodoa eta euskal errefuxiatuen kudeaketa” saioarekin; eta azaroaren 25ean Gloria Campoyk “Solidaridad catalana con los refugiados iruneses acogidos en Cataluña durante la guerra civil” aztertuko du. Zikloari amaiera emateko, abenduaren 4an Paco Etxeberriak “El estado de la memoria hoy: Balance, retos actuales y la Ley de Memoria Democrática en España” hitzaldia emango du, gaur egungo memoria historikoaren egoera eta erronkak aztertuz.
